تاریخ و فرهنگ · ۲۲ آبان ۱۴۰۵ · ۵ دقیقه مطالعه · نویسنده: تیم تاریشا
مرد شمی کیست و چرا نامش هنوز راز است
مقدمه
«مرد شمی» در ۱۶ آبان ۱۴۰۵ روی پیج تاریشا منتشر شد. فیلمی ۸۰ ثانیه‌ای است که در هشت قاب ده ثانیه‌ای، قصه تندیسی برنزی را می‌گوید که نزدیک دو هزار سال است نگاهمان می‌کند و هنوز هیچ‌کس نامش را نمی‌داند.
این مقاله سه پرسش را جواب می‌دهد. این تندیس کیست و کجا پیدا شد. چرا او سورنا نیست. و فیلم ما کجایش به سند تکیه کرده و کجایش بازسازی است. اگر فیلم را ندیده‌اید، اول آن را ببینید و بعد برگردید. لینک فیلم در پایان مقاله هست.
تندیس کجا پیدا شد
تندیس برنزی مرد شمی در سال ۱۳۱۲ هنگام پی‌کنی خانه‌ای در روستای شمی، نزدیک ایذه، از دل خاک بیرون آمد. روستا در منابع با نام کله‌چندر هم آمده است. تندیس حالا در موزه ملی ایران نگهداری می‌شود و شماره ثبت آن ۲۴۰۱ است.
قد تندیس ۱۹۴ سانتی‌متر است، یعنی نزدیک دو متر. تاریخ ساخت آن بین ۵۰ پیش از میلاد تا ۱۵۰ پس از میلاد دانسته شده است و صاحب آن یک بزرگ‌زاده الیمایی بوده است. الیمایی‌ها در سرزمین کوهستانی زندگی می‌کردند که امروز ایذه نام دارد.
چهره‌ای که از نزدیک دیده می‌شود
تندیس را از روی عکس واقعی‌اش می‌شود شناخت. سطح آن برنز تیره با زنگاری عمیق است. چهره‌ای آرام و روبه‌رو دارد با چشم‌های بادامی. سربندی شیاردار و پهن روی پیشانی‌اش نشسته و موهای موج‌دار و پرپشت دو طرف صورت را تا چانه قاب گرفته‌اند. سبیل بلند با سرهای رو به پایین و ریش کوتاه کنده‌کاری‌شده دور چانه دیده می‌شود و طوقی برنزی دور گردنش هست. جامه‌اش هم جامه یک بزرگ‌زاده است، با شال پهنی که روی سینه بسته شده و شلواری گشاد و پرچین.
تندیس امروز دست کامل ندارد. دست راست آن از زیر شانه شکسته و دست چپش از مچ نیست. فیلم در صحنه‌های موزه همین وضعیت را حفظ کرده است و فقط در صحنه زمانه خودش، مرد شمی را زنده و کامل نشان می‌دهد.
چرا او سورنا نیست
خیلی‌ها این تندیس را سورنا دانسته‌اند، سردار نام‌آور اشکانی. این نسبت میان مردم رواج دارد، ولی پژوهشگران آن را رد کرده‌اند. در منابع، صاحب تندیس فقط یک بزرگ‌زاده الیمایی دانسته شده است و نام قطعی برای او ثبت نشده است.
فیلم هم همین را می‌گوید و او را هرگز سورنا نمی‌نامد. در قاب مربوط به این نظریه، تندیس در موزه می‌ایستد و بازدیدکننده‌ها محو از کنارش می‌گذرند و نریشن روشن می‌گوید پژوهشگران این نسبت را رد کرده‌اند.
پیوند خونگ اژدر
یک پرسش دیگر هم هست. بعضی پژوهشگران می‌گویند سوار بلندقامت نقش خونگ اژدر، همین مرد است. این پیوند فقط نظر بعضی پژوهشگران است و قطعی نیست. فیلم آن را با همین قید می‌گوید و تصویر خود نقش را روی پرده می‌آورد. نقش خونگ اژدر در فیلم بعدی تاریشا هم می‌تواند قصه خودش را داشته باشد و این قاب، پلی است به آن فیلم.
فیلم چگونه ساخته شد
فیلم با گوگل فلو ساخته شده است، در هشت قاب ده ثانیه‌ای. ملکه راوی قصه است و در موزه کنار تندیس می‌ایستد، سؤال فیلم را می‌پرسد و در پایان هم همان سؤال را باز می‌گذارد.
نقش کارگر کاشف را خود کاربر بازی کرد، همان کسی که کلنگش در سال ۱۳۱۲ به برنز می‌خورد و تندیس را کشف می‌کند. موسیقی فیلم «سحرگاه کوچ» از آثار مسعود بختیاری است و زیر همه نریشن‌ها می‌نشیند.
آموزش ساخت این فیلم هم در راه است و با همین فیلم به‌عنوان مرجع ساخته می‌شود. اگر می‌خواهید زودتر دریافتش کنید، کلمه «شمی» را زیر همین ریلز کامنت کنید و پیج تاریشا را دنبال کنید.
چه چیزی سند دارد و چه چیزی بازسازی است
اینجا مرز فیلم روشن می‌شود.
قد و جنس و محل کشف و شماره ثبت تندیس و تاریخ ساخت آن و رد شدن نسبت سورنا، همه از سند آمده‌اند. وضعیت شکسته دست‌ها هم در صحنه‌های موزه همان است که امروز در موزه دیده می‌شود.
صحنه زنده شدن مرد شمی در زمانه خودش بازسازی است. ما نمی‌دانیم او دقیقاً چه می‌پوشید و دربارش چگونه بود، پس فیلم او را با همان چهره و سربند و سبیل تندیس، به‌عنوان یک انسان زنده نشان می‌دهد و برچسب فیلم هم همین را می‌گوید: بازسازی هنری و اقتباس دراماتیک با هوش مصنوعی.
صدای ملکه هم راوی قصه است، نه صدای ثبت‌شده از تاریخ. او در تاریخ این تندیس نقشی ندارد و حضورش فقط در قاب‌های آغاز و پایان و در نقش راوی است، مثل دو فیلم قبلی تاریشا.
فیلم را ببینید
«مرد شمی» را در پیج تاریشا ببینید و اگر دوست داشتید، با فالو کردن از ادامه معرفی آثار تاریخی و فرهنگی حمایت کنید. آموزش ساخت فیلم هم در راه است و کلمه «شمی» زیر ریلز، راه زودتر رسیدن به آن است.
دیدگاه‌ها (۰)
هنوز دیدگاهی برای این مقاله ثبت نشده است. اولین نفر باشید.