کول فرح کجاست و جشن آن چه بود

مقدمه

«جشن کول فرح» امروز روی پیج تاریشا منتشر شد. فیلمی ۱۴۰ ثانیه‌ای است که در چهارده قاب ده ثانیه‌ای، جشنی را در یک نیایشگاه روباز ایلامی زنده می‌کند. تندیس بر دوش مردان وارد تنگه می‌شود، نوازندگان می‌نوازند و مردم دور سفره‌ای مشترک می‌نشینند.

این مقاله سه پرسش را جواب می‌دهد. کول فرح کجاست. نقش‌های سنگی آن چه صحنه‌ای را نشان می‌دهند. و فیلم ما کجایش به سند تکیه کرده و کجایش بازسازی است. اگر فیلم را ندیده‌اید، اول آن را ببینید و بعد برگردید. لینک فیلم در پایان مقاله هست.

کول فرح کجاست

کول فرح تنگه‌ای است در دشت ایذه، حدود هفت کیلومتر شمال شرقی شهر ایذه در استان خوزستان، کنار روستایی به همین نام. محوطه یک نیایشگاه روباز ایلامی است با شش نقش‌برجسته. سه نقش روی دیواره صخره کنده شده‌اند و سه نقش روی تخته‌سنگ‌های بزرگ.

در منابع فارسی، این مکان پرستشگاه نارسینا دانسته شده است، یکی از خدایان ایلامی. کتیبه نقش یکم با نیایش خدایان ایلامی آغاز می‌شود. محوطه در سال ۱۳۱۰ با شماره ۱۳۳ در فهرست آثار ملی ثبت شده است و در پرونده «منظر تاریخی طبیعی ایذه» از سال ۲۰۰۸ در فهرست آزمایشی میراث جهانی یونسکو جای دارد.

نقش‌های سنگی چه صحنه‌ای را نشان می‌دهند

هر شش نقش مال یک دوره نیستند و در چند سده ساخته شده‌اند. سه نقش آن‌ها قصه فیلم ما را ساختند.

نقش یکم مال دوره هانی است، حدود سده هفتم تا ششم پیش از میلاد. هانی، حاکم آیاپیر، در مراسم آیینی ایستاده است. کنار او دو درباری‌اند که نام‌هایشان روی سنگ آمده است، از جمله شوترورو با عنوان «سرور کاخ». روبه‌روی آن‌ها سه نوازنده‌اند و کنار آتشدان، گاو کوهان‌داری برای قربانی آماده است و لاشه قوچ‌ها دیده می‌شود. روی این نقش کتیبه‌ای میخی ایلامی در ۲۴ سطر هست که با معرفی خود هانی آغاز می‌شود: «من هانی، پسر تاهی‌هی، حاکم آیاپیر هستم». هانی در این نقش کلاه گرد بر سر دارد.

نقش سوم رژه‌ای است با نزدیک به ۲۰۰ شرکت‌کننده و گله‌های قوچ و گاو کوهان‌دار. در جلوی رژه چهار مرد زانوزده تختی بزرگ را بر دوش دارند که پیکره‌ای بزرگ بر آن ایستاده است. خدا یا شاه بودن آن پیکره قطعی نیست.

نقش چهارم ضیافتی همگانی است به ریاست شاهی نشسته، با بیش از ۱۴۰ شرکت‌کننده، یک گروه نوازنده و آیین خوردن لقمه‌ای مشترک.

در مجموع نقش‌ها بیش از ۴۰۰ پیکره در حال نیایش و مراسم دیده می‌شود و سه نقش گروه نوازندگان دارند. همین سه صحنه، رژه و موسیقی و ضیافت، ستون‌های فیلم ما شدند.

هانی که بود

هانی حاکم آیاپیر بود و در پژوهش‌های تازه حدود ۶۲۵ تا ۵۸۵ پیش از میلاد دانسته شده است. او زیردست شوتور نهونته، شاه ایلام، بود. عدد «۲۷۰۰ پیش از میلاد» که در بعضی سایت‌های گردشگری برای هانی آمده نادرست است. آن عدد برداشت غلط از «۲۷۰۰ سال پیش» است. فیلم و کپشن ما هرگز از آن استفاده نمی‌کنند و همین‌جا هم فقط برای اصلاح همان اشتباه آمد.

جشن در فیلم تاریشا چگونه ساخته شد

فیلم با گوگل فلو ساخته شده است، در چهارده قاب ده ثانیه‌ای. ملکه هوهین قصه را باز می‌کند و می‌بندد و راوی آن است. نقش پادشاه و ملکه را خودمان بازی کردیم. عکس‌های واقعی مکان مرجع قاب‌ها بودند تا سنگ و رنگ تنگه همان بماند که هست.

موسیقی فیلم از آثار مسعود بختیاری است و با اجازه او استفاده شده است.

آموزش ساخت این فیلم به‌زودی منتشر می‌شود. اگر می‌خواهید زودتر دریافتش کنید، کلمه «جشن» را زیر همین ریلز کامنت کنید و پیج تاریشا را دنبال کنید.

چه چیزی سند دارد و چه چیزی بازسازی است

اینجا مرز فیلم روشن می‌شود.

نقش‌های کول فرح مال یک روز مشخص نیستند و فیلم هم وانمود نمی‌کند جشن یک روز مشخص تاریخی را نشان می‌دهد. توالی قصه، رژه و موسیقی و آتشدان و ضیافت، کنار هم چیدن مستندات خود نقش‌هاست و فیلم فضای زنده نیایشگاه در دوره ایلام نو را بازسازی می‌کند. برچسب فیلم هم همین را می‌گوید: اقتباس دراماتیک و بازسازی هنری با هوش مصنوعی.

ملکه در نقش‌های کول فرح نیست. حضور او فقط در قاب‌های آغاز و پایان و در نقش راوی قصه است، مثل فیلم پیمان تاریشا.

پیکره روی تخت در نقش سوم می‌تواند خدا یا شاه باشد. فیلم فقط «تندیس بر تخت» می‌گوید و نشان می‌دهد و هویت قطعی به آن نمی‌دهد.

جمعیت رژه در نقش سوم حدود ۲۰۰ نفر است. در قاب‌ها جمعیت کمتر و فشرده‌تر نشان داده می‌شود تا تولید شدنی بماند و ادعای جمعیتی ساخته نمی‌شود.

لحظه کشتن قربانی در فیلم نشان داده نمی‌شود. قصه تا آستانه آتشدان می‌رود، هم به دلیل نبود سند تصویری از آن لحظه و هم محدودیت ابزار تولید.

فیلم را ببینید

«جشن کول فرح» را در پیج تاریشا ببینید و اگر دوست داشتید، با فالو کردن از ادامه معرفی آثار تاریخی و فرهنگی حمایت کنید. آموزش ساخت فیلم هم در راه است و کلمه «جشن» زیر ریلز، راه زودتر رسیدن به آن است.